"2001 Ağa Han Mimarlık Ödülleri 427 tasarım arasında 9 projeye verildi. Sri Lanka'lı Mimar Geoffrey Bawa. Mısırlı Mimar Hassan Fathy ve Irak' lı Mimar Rifat Chadirji' den sonra Başbakanlık Ödülü ile onurlandırılırken, Türkiye'den Cengiz Bektaş "Olbia Sosyal Merkezi" projesi ile ödül aldı."

Ağa Han Mimarlık ödülleri, 1977 yılında, İslam toplumlarının ihtiyaçlarına başarıyla cevap veren yapı kavramlarını tanımlamak ve teşvik etmek üzere kuruldu. Ödül, sosyal konut çözümleri, yerleşmelerin iyileştirilmesi, geliştirilmesi, restorasyon, yeniden kullanım ve bölgesel koruma konularında olduğu kadar, peyzaj tasarımı ve çevrenin iyileştirilmesi konularında da da, tüm İslam dünyasında gerçekleştirilen, başarılı mimarlık örneklerini desteklemekte. Suriye' de tarihi Halep Kalesi'nde, 6 Kasım 2001 tarihinde düzenlenen bir törenle 2001 Ağa Han Mimarlık ödülleri açıklanıyor ve Sri Lanka'lı mimar Geoffrey Bawa'ya özel Başbakanlık Ödülü takdim ediliyor. Bu törenle, üç yılda bir tekrar eden ve 500.000 Amerikan Dolarlık bütçesiyle dünyanın en büyük mimari ödülünü yaratan programın sekizinci dönemi tamamlanmış oluyor.

Ödülün bu döneminde, 35 tanesi yabancı uzmanlar tarafından yerlerinde görülen, toplam 427 tasarım değerlendirilmek üzere sunuldu ve Asıl Seçici Kurul, dokuz ödül adayını yaşam koşullarını zenginleştirdiği varsayılan mimarlığın örnek temsilcileri olarak belirlendi. Çevresel sürdürülebilirlik, sosyal eşitlik kültürel, tarihi, miras, kimlik ve insan onuru, Seçiciler Kurulu'nun mimarlıkta mükemmelliği değerlendirmede kullandığı ölçütler oldu.

Bağımsız Asıl Seçiciler Kurulu'nun 2001 ödülleri için belirlediği dokuz tasarım şunlar:

* Eski Yapılar için Yeni Yaşam, Çeşitli yerler, İran * Ait Iktel, Abadou, Fas * Barefoot Architecs, Tiloni, Hindistan * Kahere Eila Kümes Hayvanları Çiftçilik Okulu, Koliagbe, Gine * Nubia Müzesi, Assuan, Mısır * SOS Çocuklar Köyü, Akabe, Ürdün* Olbia Sosyal Merkezi, Antalya, Türkiye * Bagh-e Ferdowsi, Tahran, İran * Datai Oteli, Pulau Langkawi, Malezya

Ödül kazanan tasarımların bazıları, daha az şanslı sosyal grupları, üretimi artırmak, yapılı çevrelerini iyileştirmek, yeni fırsatlara ve daha iyi iletişim olanaklarına ulaşmalarını sağlamak yönünde desteklemekte. Ait Iktel köyü bu anlamda dikkat çekici: Tasarım, çağdaş ekonomiden yararlanmış insanlarla, kırsal koşullarda kalmış kişilerin ortak bir çabası olarak; hem köylerden kentlere göç akışını tersine çevirmeyi hem de buna bağlı olarak tükenen yerel insan kaynaklarını ve bozulan yaşam koşullarıyla çevreyi iyileştirmeyi amaçlayan bir arayış sergiliyor. Tilonia, Hindistan'da yerleşik The Barefoot Architects (Yalınayak Mimarlar) ise, kırsal toplumların bilgisine, geleneklerine saygı duyarak geliştirip, eğitimsiz halkın kendi kendilerine tasarlamalarını ve inşa etmelerini sağlayan bir programın örneği.

Tasarımların birçoğu, eğitsel hedeflere cevap veriyor; örneğin Nubia Müzesi'nde, eski bir medeniyetin anlaşılması; ya da Kahere Eila Kümes Hayvanları Çiftçilik Okulu'nda tavuk çiftliğindeki teknik yönlendirmeye duyulan gereksinim gibi; öte yandan, duyarlı bir şekilde tasarlanmış bir öğrenci merkezi olan Olbia Sosyal Merkezi ise, bir üniversitenin farklılıklarını gösteren parçalarını, öğrenciler ve öğretim üyeleri arasındaki iletişimi arttırmak amacıyla birbirlerine bağlanmakta. Seçici Kurul, bunlar yanında, Datai Otel gibi, turizm gibi ekonomik hedeflere yönelik, ama çevreye saygılı ve yapım sürecine yerel kültürü katan projeleri de ödüllendirdi. Benzer bir şekilde, Eski Yapılar İçin Yeni Yaşam programında olduğu gibi, eski kasabalar içerisindeki, tarihi binaların geleceğini güvence altına alan veya Bagh-e Ferdowsi benzeri, kentsel gruplar için yeni parklar sunan öneriler, Seçici Kurul'un önem verdiği diğer konuları örnekleyen önemli tasarımlar oldu. Yetim çocukların bakımı ve bunların daha büyük kentsel gruplara katılımı ilkesi etrafında tasarlanmış olan SOS Çocuklar Köyü ise, günümüz mimarlığında, yöresel geleneklerin değerleri üzerinde durması ve kentsel yerleşkelerin yeşil mekanlarla bütünleştirilmesini önemsemesi nedeniyle seçildi.

Halep'teki ödül töreninde Kerim Ağa han, Başkanlık Sri Lankalı mimar Geoffrey Bawa'ya, mimarlık alanına hayatı boyunca yaptığı katkılar nedeniyle sunacak. Başkanlık Ödülü, biri 1980'de Mısırlı mimar Hasan Fathy'ye ve diğeri de 1986'da Iraklı eğitimci ve mimar Rifat Chadiriji'ya olmak üzere, yalnızca iki kez verilmiş bulunuyor.

Geoffrey Bawa, Sri Lanka'nın en üretken mimarıdır, çalışmaları tüm Asya'daki mimarlığı büyük ölçüde etkilemiştir ve dünya çapında mimarlık uzmanlarınca tartışılmaz biçimde takdir edilmektedir. Ancak çalışmaları eserleri bölge dışında iyi tanınmamaktadır ve hak ettiği uluslar arası ilgiyi bugüne değin görmemiştir. Kerim Ağa Han, 1977' de Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü kurduğundan beri üçüncü kez verilecek olan Özel Başkanlık Ödülü'nü, 2001 Ödülleri bağlamında mimarlık alanındaki yaşam boyu başarılarını ve alana katkılarını onurlandırmak ve kutlamak için, Geoffrey Bawa'ya sunacaktır. Ağa Han Mimarlık Ödülü'nün en etkin yanı, ödülün ayrıcalıkla İslam topluluklarına verilen hizmete yönelik oluşudur. İlk bakışta bunu kısıtlayıcı bir yön olduğu düşünülse bile, dikkatlice bakılınca bunun İslam ülkeleri için ne denli önemli bir özendirme, tartışma ve eleştiri ortamı sağladığı görülecektir.

Ağa Han Mimarlık ödülü, bir taraftan tarihi kent ve eski yapıları, diğer taraftan yüksek teknolojinin gerektiği gelecek çağın yapılarını çekinmeden irdelenmiş ve ödül kapsamına alabilmiştir. Kentsel varoluşun en sorunlu alanları olan gecekondu yerleşimlerinden, kimlik dışavurumunun en özgün tanımları olan mimarlığın salt sanatsal betimlemelerine uzanan mimarlık becerilerini, mesleğin kendi dili içinde değerlendirmiş ve saptamalarını ortamın eleştirel tepkisine açmıştır.

Ağa Han Mimarlık Ödülü, Ağa Han Gelişme Ağı'nın kültürel etkinliklerini düzenleyen Ağa Han Vakfı'nın bir parçasıdır. Vakfın "Tarihi Kentleri Destekleme Programı" 'nın yanısıra en yeni programı Orta Asya'da geleneksel müziğin korunması ve teşviki için tasarlanan Ağa Han müzik girişimidir.

Ağa Han gelişim ağının en son girişimi, Kazakistan Cumhuriyeti, Kırgız Cumhuriyeti ve Tacikistan arasında imzalanan antlaşmayla oluşan, dağlık bölge ve toplumları hakkında eğitime ve araştırmaya vakfedilen dünyanın ilk üniversitesi, Orta Asya Üniversitesi'nin kurulması (The University of Central Asia.) Üniversite, Batı Çin'den Güney Kafkaslar'a kadar uzanan İpek Yolu boyunca, dağlarda hayatlarını kazanan 25 milyon insanın gereksinimlerine yönelik, özel, laik, çok eğitimli bir kurum olacak. Orta Asya Üniversitesi, dağlık bölgelerde yaşayan toplumların ve yerleştikleri ortamların sürdürülebilir gelişmesi için gerekli alanlarda araştırmalara yön verecektir.

Barbaros Sağdıç, Mimarlık Dekorasyon, 2001/11