İç Anadolu, Doğu Anadolu'nun bazı kesimleri ve Güneydoğu Anadolu'da İ.Ö 4500 yıllarına kadar eskiye varan kültürün izleri bugüne ulaşabilen geleneksel konutlarda bulunabilmektedir. Alaca höyük, Çatal höyük, Hacılar gibi eski yerleşim alanlarındaki konut tipleri günümüzde yakın çevredeki konutlarla yakın bir benzerlik içindedirler. Avlu etrafında çevrelenmiş odalardan oluşan sofasız plan tiplerinin yanı sıra, dış sofalı ve iç sofalı evlerin özellikle kentlerde yaygın oluşu, Türklerin ilk yerleşme bölgeleri sayılan İç Anadolu Bölgesi'ndeki kültürel katkısını ortaya koymaktadır. Özellikle Konya'da kerpiçten teras çatılı bir katlı ve iki katlı evler, dış görünüşte üslup birliği içinde olmakla birlikte mekan düzenleri incelendiğinde, sofalı ve sofasız evler arasında belirgin farklar vardır. Yine de her odanın çok amaçlı kullanıma uygun oluşu, çadır yaşamının izlerini yansıtmaktadır. Hayatlı ev olarakta adlandırılan avlulu Konya evleri, Mabeyn'li ve Mabeyn'siz evler olmak üzere iki tiptir. Mabeyn'siz olanların odalarına avludan/hayattan doğrudan girişler bulunmaktadır. Oysa Mabeynlilerde önce önü açık, üstü ve yanları kapalı korunmuş mekan olan Mabeyn'e girilmekte ve odalara buradan geçilmektedir. Sofalı evler ise, daha varlıklı ailelere aittir. Bu evler, gerek mekan sayısı gerekse mekan genişlikleri bakımından avlulu evlerden daha büyüktürler. Özgün Konya evleri olarak kabul edilebilecek tipler, daha çok avlulu olanlardır. Karnıyarık iç sofa plan tipinin sonraları yaygınlaşması, Batı Anadolu'daki sofalı evlerin bu çevrede beğeni kazanmasının sonucudur. Ankara evleri içinde Konya avlulu evlerine benzer tiplere rastlanılmakta, hemen hemen tümü sofalı olarak tasarlanmış bulunmaktadır. Açık sofa, iç sofa, orta sofa türlerinin tümü uygulanmış olmakla birlikte, en yaygın olanları L,U ve T biçimindeki açık sofalardır. Bu tür evler Birgi, Tire Kula, Alaşehir ve Bursa'da çok geniş alanlarda uygulanmıştır. Güneybatı Anadolu'da çok yaygın olan dış sofalı plan tiplerine, yine yakın çevredeki eski Anadolu konutlarında rastlanabilmektedir. Ancak, Afganistan sınırları içinde saptanan günümüz örnekleri, Hazar denizi güneyindeki çevrelerde de açık sofalı plan tipinin eskiden beri uygulandığını ortaya koymaktadır.

Bu bölgenin en belirgin özellikler taşıyan evleri, Urfa, Mardin ve Diyarbakır'da bulunmaktadır. Büyük bir avlunun etrafında yer alan odalar, gerek sayısal gerekse mekan büyüklüğü bakımından küçük bir sarayı andırmaktadır. Dıştan az pencereli yüksek duvarlarla sınırlanan oldukça yalın görünümlü ever, içten ahşap süslemeciliğinin en güzel örnekleriyle bezenmiş mekanlardan oluşmaktadır. Tasarımı en güçlü biçimde etkileyen, yazları 40-45 dereceye varan sıcak iklimdir. Köklü kuzey Mezopotamya geleneği ve İslam kültürünün etkisiyle gelişen serin avlulu içe dönük ev tipleri, yörede yüzlerce yıl uygulanmıştır. Düz damlar, kalın duvarlar, tonoz ve kemer sistemi İran etkisini belirlerken, avlu ve avluya bakan üst kattaki dış sofa sistemiyle oda içi düzeni, Osmanlı dönemindeki köklü oluşumun etkisini vurgulamaktadır. Güneydoğu Anadolu Evleri'ne verilebilecek örneklerin yoğunlaştığı yerlerden birisi Urfa'dır. Burada ağırlığını duyuran bir ana kapıdan, önce avluya ulaşılır. Avlunun daha serin kalabilmesi için, bazı evlerde havuzlar yapılmıştır. Yer katında hizmet odaları, üst katta ise dar ve uzunca dış sofaya bağlı köşede baş oda olmak üzere diğer odalar yer alır. Güneydoğu Anadolu evlerinin plan tiplerinde avlu etrafında çevrelenen odalar, aynı yöredeki eski Anadolu konut tiplerinde de görülebilmektedir. Kazılarda elde edilen bulgular, avlunun etrafına mekanların L biçiminde dizildiklerini ortaya koymaktadır. Konut tiplerinde odalar arasında yıkanma mekanlarının bulunması, bu bölgedeki yaşam kültürünün çok eskiden beri geliştirilerek sürdürüldüğünü kanıtlamaktadır.

Doğu Anadolu Evleri, İran , ve özellikle Horasan çevresindeki mimarlık özelliklerinin izlerini taşır. Batıya ve güneye, Bitlis çevresindeki yerleşme yerlerine yöneldikçe, eski Anadolu uygarlıklarının uzantısı olan plan tipleri varlığını duyurmaya başlar. Bu saptama, daha çok bölgedeki kırsal yerleşmeler için geçerlidir.Erzurum Evleri'nin tek katlı olanlarında, avludan geçilerek mekanlara ulaşılmaktadır. Daha çok dar gelirlilerin yaşadıkları bu evlerde, bir ya da iki oda, avlu gibi mekanların yanı sıra bazılarında ahır ve samanlıklar da yer almaktadır. En yaygın olanları iki katlıdır. Önce büyük bir kapıyla avluya girilmektedir. Avlunun bir kenarında Tandır Evi/Mutfak bulunur. Tandır evi tek kartlıdır ve üstü bindirmeli ahşap strüktürle kubbe biçiminde örtülüdür. Divanhane olarak adlandırılan sofa alabildiğine küçülmüş ve yanlızca mekanları birbirine bağlayan geçit işlemini yerine getirmektedir. Benzer çözümler Divriği Evleri'nde de görülmektedir. Önce büyük bir kapıyla yüksek duvarlı avluya girilmesi, oradan açıktaki merdivenle üst kata çıkılması, alt katın hayvan barınağı olarak kullanılması, tipik Türk Evi plan şemasının özellikleridir. Açık sofanın küçülmesine ve yine Erzurum Evleri'nde olduğu gibi Divanhane adını almasına rağmen, yaz aylarında günlük işlerin yapıldığı, oturulup dinlenildiği bir mekan özelliği taşınmaktadır.