|
Çocuklarda risk yüksek Çocuklar, metabolizmaları çok hızlı işlediğinden ve organları gelişme sürecinde olduğundan erişkinlere kıyasla çok daha yüksek bir riskle karşı karşıyalar. Örneğin Meryem ve Ali anababalarına kıyasla 23 kat daha fazla havayı içlerine çekiyorlar. Havanın içerdiği oldukça düşük düzeydeki zehirli maddeler bile çocukların ciğerlerini tahriş edip, sinir sistemlerine zarar verebiliyor, gelişmelerini engelliyor, işitme güçlüklerine ve dahası kansere neden olabiliyor. Araştırmacılara göre, Amerika'nın kentsel kesiminde yaşayan iki yaşın altındaki ortalama bir bebek günde 10 nanogram PAH soluyor. Canlılara en çok zarar veren madde olarak bilinen PAH sigara dumanında ve pişen yemeklerden çıkan buharlarda bulunuyor. Çocukların soludukları bu miktar ise günde üç sigara içilmesine denk düşüyor. Son bir araştırma halıların çevreye yaydıkları zehirli maddeler açısından en büyük düşmanımız olduğunu göseriyor. Normal bir elektrik süpürgesiyle süpürmek temizlenen miktarın çok üstünde tozun çevreye yayılmasına neden oluyor. Roberts, "Halılar evimizdeki en büyük toz deposu. Tüm öteki koşullar eşit olduğunda, duvardan duvara halı döşenmiş bir evdeki toz miktarı, taşta döşemeli ve birkaç halı kilimin olduğu bir eve kıyasla 10 kat daha fazla," diyor. Bu da, soğuk iklimin egemen olduğu bölgelerde yaşayan ve evlerini sıcak tutmak amacıyla tümden halıyla kaplatanlar için kötü haber. Sağlık ve çevre örgütlerinin ortaklaşa oluşturdukları Sağlıklı Döşeme Ağı'nın 1997 yılında yaptığı bir araştırmaya göre, bu içıdan ilk sırada yer alan Britanya'da evlerin %90'ı duvardan duvara halıyla kaplı. Bunu %65 oranıyla Almanya ve yaklaşık %60 ile ABD izliyor. Bu arada, çocukların çoğu masanın altında oynuyor. Az önce parmaklarını yalayan Ali şimdi ellerini halıya siliyor. San Antonio Araştırma Enstitüsü istatistikçilerinden David Camann, böylesi bir işlemin halının yüzeyindeki toz ve kirin yaklaşık %1'inin ellere bulaşmasına yol açtığını belirtiyor. Bu toz ve kirin büyük bir bölümü Meryem'in anne ve babasının hiç dikkate almadığı, temizlik ürünleri, yağ çözücüler ve oda spreyleri gibi, evlerde yoğun bir biçimde kullanılan kimyasallardan kaynaklanıyor. Bunun dışında, kuru temizlemeye verilen giysiler üzerinde kalan atıklar var. Yemek pişirirken çıkan buhar ve duvanlar da zararlı maddelerle dolup taşıyor. Söz gelimi, Emma'nın annesinin bir gece önce balık kızartırken çıkartığı dumanlardaki PAH'lar bir biçimde oturma odasındaki halıya sindiler. Sigara dumanı, evlerde beslenen hayvanların bıraktıkları tüyler, toz keneleri ve küf yaşadığımız ortamdaki kirleticiler daha da artıyor. Sonuçta, çocukların saatte ortalama 340 kez bir şeyi ellediklerine ve bu sürenin %65'inde yani 10 saatlik bir günün 6.5 saatinde, belli bir yüzeye dokunduklarına tanık olundu. Araştırmacılar kirliliğe yol açan çeşitli kaynakların bir değerlendirmesini yapmak amacıyla, elde edilen bu verileri Camann'ın aktarım katsayısı türündeki bilgilerle birleştirmeyi tasarlıyorlar. Arka kapı hışımla açılıyor ve Meryem'in abisiyle ablası köpekleri Cappy ile birlikte içeriye giriyor. Bu arada Emma'nın babasının birkaç hafta önce bahçeye sıktığı böcek ilacının bir bölümünü de içeriye taşıyorlar. Cappy'nın patileri de buna katkıda bulunuyor. Üstelik, köpeklerin patilerine bulaşan bu tür ilaç artıkları çok daha yoğun bir etki yaratıyor. Böcek ilaçları, PAH'lar ve öteki yarı-uçucu bileşimler halıya sindiklerinde öylece kalmıyorlar; bu maddeler buharlaşarak başka yerlere yayılıyor ve sonunda yeniden halı, oyuncak ve öteki ev eşyalarının üstüne yağıyorlar. Çevre ve Meslek Sağlık Hizmetleri Enstitüsü'nden Paul Lioy, bu tür bir "çekirge etkisinin" iç mekanlarda böcek ilaçları kullanan insanların, çocuklarını kimyasallardan uzak tutsalar da, onları hiç istemeden zehirleyebilecekleri anlamına geldiğini belirtiyor. Lioy'un yorumları 1988'de enstitünün yaptığı bir araştırmaya dayanıyor. İki apartmanı pireye karşı etkili olan klorpirifos adlı maddeyle ilaçlayan bilim adamları ardından camları açıp, ilacın etkisinin geçmesi için önerilen süre olan, dört saat boyunca evi havalandırdılar. Havalandırma sürecinden bir saat sonra oturma odasının zeminine plastik ve pelüş oyuncaklar koydular. Daha sonra oyuncaklarında klorpirifos ilacının bunların yüzeyinde toplandığına tanık oldular. Araştırmadan elde edilen bu sonuçlar, oyuncakları kemiren, ya da onları elledikten sonra ellerini ağızlarına sokan çocuklar için dozun bir hayli yüksek olduğunu ve bu etkinin günlerce sürebileceğini göseriyor. Duvardan duvara halılarda böcek ilacı düzeyini belirlemek üzere geçen yıl bir araştırma yapan Research Triangle Park bilim adamlarından Robert Lewis , 10-33 yıllık eski halıları keserek inceledi. Sonuçta, halının derinliklerinde bol miktarda böcek ilacına rastlandı. Dahası halılarda birden çok böcek ilacına rastlanması da son derece olağandı. Halılarda görülen yüksek düzeydeki bu böcek ilaçlarının gelecekte ne tür bir etki yaratacağı kesin olarak bilinmiyor. İlaç artıkları halının diplerine sinmiş olduğundan bunların elektrikli süpürgeyle yok edilmeleri ve insanlara ulaşmaları olanaksız. Sağlıksız halılar için çözüm yolları İşte size evlerdeki
tozlardan kurtulmanız için birkaç öneri: - Halıların elektrik süpürgesiyle temizlenmesi konusunda takıntılı davranın. Giriş kapısına yakın olan yerleri haftada 25, üzerinden en çok geçilen yerleri haftada 16, halının geri kalan bölümünü ise 8 kez elektrikli süpürgeyle temizleyin. Birkaç hafta sonra bu işlemden usanmış olacaksınız, ama halının diplerindeki tozun büyük bir bölümünden kurtulmuş olacaksınız. - Alışagelmiş elektrik süpürgelerinin yerine, tozu üç beş kat daha fazla çeken, güçlü süpürgeleri yeğleyin. - Kapınızın önüne iyi bir paspas yerleştirin ve içeriye girmeden önce ayaklarınızı iyice silin. Gelenlerin ayakkabılarını dışarıda çıkarmalarını sağlayın. Cumhuriyet Bilim
Teknik - 24 Kasım 2001 |
Meryem'in
evinde oyun saati. Çocuklar durup dinlenmeden oraya buraya koşuşuyorlar;
yemek masasının altına kurulup oyuncaklarla oynuyor, köpeği
okşuyorlar. Haydaa! Meryem halının üstüne düşen krakeri ağzına
atıverdi; Ali de sehpayı yalamakla meşgul. Kısa bir süre önce
yapılan bir araştırmaya göre, henüz iki yaşında olan Ali bir
saatlik süre içinde ağzına 76 farklı şeyi alabilir: Oyuncaklar,
kendi parmakları, bir başkasının parmakları. Dört yaşındaki
Meryem'e gelince, o kendisini biraz daha iyi denetleyebilse
de, yine de bir saatte 38 şeyi ağzına götürmesi işten
değil. Ana-babaları bunu hiç uslarına getirmeseler bile, Meryem
ile Ali, öteki çocuklar gibi, evlerindeki her türlü
kirliliğin ne denli zehirli olduğunu sınayan minik birer kobay.
Evlerdeki kirleticiler ise, sanıldığından çok daha fazla. 80'lerin
sonlarında erişkinler üzerinde yapılan bir araştırma, canlılara
zarar veren zehirli maddelerin kapalı yerlerde dış ortamlara
kıyasla 10-50 kat daha fazla olduğunu ortaya koyuyor. Ev içindeki
tozların düzeyi öylesine yüksek ki, bunlar dış ortamlarda barınsalar
bir çevre temizliğine gidilmesi zorunlu olurdu. Seattle'dan
çevre mühendisi John Roberts , sıradan bir ev halısından
alınan toz örneğinin çevreci bir laboratuvara gönderilmesi durumunda
içerdiği yoğun miktarda kurşun, kadmiyum ve civa gibi ağır metaller,
çokdönüşümlü aromatik hidrokarbonlar (PAH), böcek ilaçları ve
polikloar bifenoller (PCB) nedeniyle alarm çanlarının çalması
gerektiğine dikkat çekiyor.
